E-recepta – znak czasów czy rewolucja w preskrypcji leków?

28.08.2018

W XXI wieku, obfitującym w nowoczesne technologie, elektroniczne formy działania wkradają się w coraz więcej sfer życia. Cyfrowe sposoby wykonywania czynności (mniej lub bardziej) urzędowych stopniowo zastępują tzw. „papierkową robotę”, niejednokrotnie eliminując konieczność udawania się do właściwych instytucji oraz spędzania czasu na czekaniu w kolejkach. Przez Internet można już nie tylko założyć działalność gospodarczą, ale także złożyć wniosek o nowy dowód osobisty.

 

Czy w dobie komputerów także przepisywanie leków może odbywać się w sposób cyfrowy?

 

Warto pamiętać, że wzmianki o elektronicznej formie recepty pojawiły się w polskim ustawodawstwie już przed kilku laty. Dokładnie 12 grudnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy Prawo farmaceutyczne [1], która od tamtej chwili przewiduje dwie formy recepty – papierową i elektroniczną [2]. W marcu bieżącego roku uchwalono kolejną nowelę [3], związaną z tematyką przepisywania leków w sposób cyfrowy, mocą której zmieniono osiem aktów prawnych, u celu dostosowania przepisów do założeń wdrożenia e-recepty – nowela ta obowiązuje od 18 kwietnia 2018 r.

 

Co nowego pojawiło się w prawie? Kilka słów na temat najistotniejszych zmian poniżej [4]. 

 

Nowości w Prawie farmaceutycznym – z rozporządzenia do ustawy

 

Najobszerniejsze modyfikacje objęły ustawę Prawo farmaceutyczne. Jednym z założeń wprowadzanych zmian było przeniesienie na poziom ustawowy niektórych regulacji prawnych zawartych dotychczas w nieobowiązującym już w tej chwili rozporządzeniu [5]. Regulacje te dotyczyły m.in.:

​   •   warunków przechowywania druków recept posiadających unikalne numery

        identyfikacyjne;

​   •   zasad postępowania w razie zniszczenia (lub utraty / kradzieży) druków lub numerów

        recept;

   •   obowiązku zatrzymania recepty przez osobę realizującą w razie uzasadnionego

        podejrzenia co do jej autentyczności;

   •   zakazu umieszczania na recepcie informacji niezwiązanych z jej przeznaczeniem

        (m.in. reklam);

   •   czasu przechowywania zrealizowanych recept i e-recept;

   •   kontroli wystawiania i realizacji recept.

 

Potrzebne zmiany w zapotrzebowaniach

 

Nowela z marca 2018 r. wprowadziła także zmiany w zapotrzebowaniach [6]. Między innymi określono nowe wymogi co do ich treści (wśród których pojawiła się np. informacja o kolejnym numerze zapotrzebowania wystawianego przez dany podmiot – dla zapobieżenia wykorzystywaniu ich w celach niemedycznych). Wprowadzono też zasadę realizowania zapotrzebowań za 100% odpłatnością (w odpowiedzi na próby realizacji zapotrzebowań w oparciu o regulacje przewidziane w ustawie refundacyjnej [7] – mimo braku podstaw prawnych do takich działań). Przewidziano również obowiązek prowadzenia ewidencji zapotrzebowań oraz ich przechowywania przez okres 5 lat (licząc od 1 stycznia roku kolejnego, po roku, w którym zapotrzebowanie wystawiono).

 

Czym jest recepta transgraniczna?

 

Omawiając tematykę recept, trzeba też wskazać, że mocą noweli w Prawie farmaceutycznym dodano definicję „recepty transgranicznej”. Na marginesie warto dodać, że jest to:

 

recepta na produkt leczniczy lub wyrób medyczny wystawiona przez osobę uprawnioną do wystawiania recept zgodnie z prawem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w którym recepta została wystawiona, podlegająca realizacji w państwie członkowskim UE lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

 

Zgodnie z treścią uzasadnienia do noweli, wprowadzenie do Prawa farmaceutycznego wspomnianej definicji miało na celu wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej [8]. Dodana do ustawy definicja zajęła miejsce wcześniejszego odesłania do przepisu dyrektywy, określającego tę definicję na szczeblu unijnym.

 

Recepta bez kontaktu z pacjentem

 

Swoistym novum prawnym jest również możliwość przepisywania przez lekarzy leków (oraz zleceń na zaopatrzenie w wyroby medyczne) bez konieczności wykonania badania chorego, o ile wystawiana recepta/zlecenie są niezbędne do kontynuowania leczenia i jeśli uzasadnia to stan zdrowia pacjenta, wynikający z dokumentacji medycznej. Co ciekawe, wcześniejsze brzmienie zmienionego przepisu [9] przewidywało brak obowiązku dokonywania osobistego badania w ww. okolicznościach (nowela usunęła to słowo). Reguła ta ma zastosowanie także do felczerów – w zakresie, w jakim obowiązujące przepisy uprawniają felczera do wystawiania recept i zleceń na zaopatrzenie w wyroby medyczne.

 

Zwolnienie lekarskie a podpis elektroniczny

 

Nowe przepisy [10] przewidują też narzędzie umożliwiające składanie podpisów elektronicznych. Według noweli Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia lekarzom, lekarzom dentystom, felczerom i starszym felczerom upoważnionym do wystawiania zaświadczeń lekarskich (o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne albo o konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny) certyfikat umożliwiający podpisywanie dokumentów elektronicznych. Odpowiedzialność ZUS ogranicza się przy tym wyłącznie do wykorzystania certyfikatów w celu podpisywania zaświadczeń, wystawianych w formie dokumentu elektronicznego za pomocą systemu teleinformatycznego udostępnionego przez ZUS.

 

Przyszłość pod znakiem cyfrowego świata…?

 

Analiza wprowadzonych do prawa „nowości” nasuwa wniosek, że na postawione w tytule pytanie trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Zachodzące zmiany prawne, związane z pojawieniem się recepty elektronicznej, mogą uchodzić za „rewolucyjne” już choćby z racji ilości aktów prawnych, na które oddziałują i których modyfikacja okazała się (i być może jeszcze okaże się) niezbędna dla pełnej realizacji idei e-recepty. Z drugiej strony, nie sposób nie dostrzec, że nowe rozwiązania są przejawem podążania „z duchem czasu” i z pewnością mają na celu ułatwienie dotychczasowych procedur. Na szczęście (?), na chwilę obecną rozstrzyganie „sporu” pomiędzy tradycyjną (papierową) formą recepty a jej elektronicznym odpowiednikiem nie wydaje się jednak konieczne – obowiązujące normy prawa w dalszym ciągu pozostawiają bowiem w obiegu każdą z nich, co może stać się (przynajmniej tymczasowo) panaceum na ewentualne obiekcje wątpiących w nowoczesne technologie. Co będzie później? Czas pokaże…

 

Pozostawiając Czytelnika z tymi przemyśleniami, dodam jeszcze, że zastanawiając się nad nowymi przepisami, należałoby mieć na uwadze słowa wypowiedziane kiedyś w kontekście podejścia do zmian: „Naszym paradoksem jest to, że jednocześnie kochamy zmiany i ich nienawidzimy. Tym, czego naprawdę chcemy jest sytuacja, gdy rzeczy pozostają takie same, ale stają się lepsze.”[11]…

 

Może zatem warto dać e-recepcie „szansę”…? 🙂

 

 

  1.  ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2211 ze zm.)

  2. mowa o przepisie art. 95b, który został dodany do treści ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne, mocą ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1991)

  3. ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wprowadzeniem e-recepty (Dz. U. poz. 697)

  4. z uwagi na obszerność omawianej regulacji i uzasadnienia do noweli niniejszy artykuł ogranicza się do wybranych zagadnień, stanowiących wynik subiektywnej selekcji autora

  5. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 marca 2012 r. w sprawie recept lekarskich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1570) – uchylone 18 kwietnia 2018 r.

  6. zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 1-2 Prawa Farmaceutycznego: Produkty lecznicze, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyroby medyczne są wydawane z apteki ogólnodostępnej (…): 1) na podstawie recepty, 2) bez recepty, 3) na podstawie zapotrzebowania podmiotu wykonującego działalność leczniczą (…).

  7. ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1844 ze zm.)

  8. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (Dz. Urz. UE L 88 z 04.04.2011, str. 45 oraz Dz. Urz. UE L 353 z 28.12.2013, str. 8)

  9. art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2018 r., poz. 617 ze zm.)

  10. art. 68b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.)

  11. Sydney J. Harris 

 

Wpis nie stanowi porady ani opinii prawnej w rozumieniu przepisów prawa oraz ma charakter wyłącznie informacyjny. Stanowi wyraz poglądów jego autora na tematy prawnicze związane z treścią przepisów prawa, orzeczeń sądów, interpretacji organów państwowych i publikacji prasowych. Kancelaria Ostrowski i Wspólnicy Sp.K. i autor wpisu nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki decyzji podejmowanych na jego podstawie.​

Please reload

Zespół autorów Bloga
Dagmara Fabiszak

Dagmara Fabiszak

radca prawny, redaktor bloga

Karolina Sasanowicz

Karolina Sasanowicz

radca prawny

Patrycja Callaghan

Patrycja Callaghan

radca prawny

Aleksandra Brudnoch

Aleksandra Brudnoch

aplikant radcowski

Szukaj po kategoriach
Media
  • Facebook Social Icon
  • YouTube Social  Icon
Please reload

  • White Facebook Icon
  • White YouTube Icon

Znajdziesz nas również